Επικοινωνία βλέμμα

Παρακάτω είναι μια πιο επιμελημένη, ομαλή και δημοσιογραφικά δεμένη εκδοχή του κειμένου:

Αν το προορίζεις για την Ομονοιάστρα, μπορεί να αποκτήσει και έναν πιο φιλοσοφικό επίλογο που θα συνδέει το βλέμμα με την ποιότητα του διαλόγου.

Το βλέμμα δεν λέει πάντα όλη την αλήθεια

Η αποφυγή της βλεμματικής επαφής κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης θεωρείται συχνά ένδειξη ντροπαλότητας, αμηχανίας ή ακόμη και αδιαφορίας. Ωστόσο, οι ειδικοί στην ψυχολογία υποστηρίζουν ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της ισπανικής εφημερίδας El Economista, το φαινόμενο αυτό εμφανίζεται ολοένα και συχνότερα, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες, οι οποίες καλούνται καθημερινά να επεξεργάζονται έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών και ερεθισμάτων.

Δύο διαφορετικοί τρόποι επικοινωνίας

Σχεδόν σε κάθε παρέα μπορεί κανείς να διακρίνει δύο διαφορετικούς τρόπους επικοινωνίας.

Από τη μία πλευρά βρίσκονται όσοι εκφράζονται με άνεση, ξεκινούν συζητήσεις, κάνουν χιούμορ, θυμούνται εύκολα περιστατικά από το παρελθόν και δεν διστάζουν να βρεθούν στο επίκεντρο της προσοχής. Για αυτούς, η κοινωνική αλληλεπίδραση αποτελεί μια αυθόρμητη και φυσική διαδικασία.

Από την άλλη πλευρά βρίσκονται εκείνοι που προτιμούν να ακούν περισσότερο παρά να μιλούν. Συμμετέχουν διακριτικά στις συζητήσεις και παρεμβαίνουν μόνο όταν θεωρούν ότι έχουν κάτι ουσιαστικό να προσθέσουν. Παρατηρούν προσεκτικά το περιβάλλον τους, αναλύουν τις αντιδράσεις των συνομιλητών τους και επιλέγουν με προσοχή τόσο τη στιγμή όσο και τον τρόπο με τον οποίο θα εκφραστούν.

Η διαχείριση του γνωστικού φορτίου

Οι επιστήμονες περιγράφουν αυτή τη συμπεριφορά ως έναν φυσικό τρόπο διαχείρισης του γνωστικού φορτίου.

Πολλές επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει ότι αρκετοί άνθρωποι αποστρέφουν ασυναίσθητα το βλέμμα τους όταν προσπαθούν να ανακαλέσουν πληροφορίες από τη μνήμη, να επιλύσουν ένα σύνθετο πρόβλημα ή να διατυπώσουν μια απαιτητική σκέψη.

Επομένως, το γεγονός ότι κάποιος δεν διατηρεί συνεχώς οπτική επαφή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι ντροπαλός, αδιάφορος ή ανασφαλής.

Σε πολλές περιπτώσεις, αποτελεί απλώς έναν φυσικό μηχανισμό του εγκεφάλου, ο οποίος μειώνει τη γνωστική πίεση και βοηθά το άτομο να συγκεντρωθεί καλύτερα, ώστε τελικά να επικοινωνήσει με μεγαλύτερη σαφήνεια και αποτελεσματικότητα.

Με χαρά. Νομίζω ότι ταιριάζει πολύ στο πνεύμα της Ομονοιάστρας.

Νομίζω ότι αυτός ο επίλογος εκφράζει μια βασική αρχή της Ομονοιάστρας: να μην κρίνουμε τον άνθρωπο από την πρώτη εντύπωση, αλλά να του δίνουμε τον χρόνο και τον χώρο να εκφράσει τη σκέψη του.

Το βλέμμα δεν λέει πάντα όλη την αλήθεια

Η αποφυγή της βλεμματικής επαφής κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης θεωρείται συχνά ένδειξη ντροπαλότητας, αμηχανίας ή ακόμη και αδιαφορίας. Ωστόσο, οι ειδικοί στην ψυχολογία υποστηρίζουν ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της ισπανικής εφημερίδας El Economista, το φαινόμενο αυτό εμφανίζεται ολοένα και συχνότερα, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες, οι οποίες καλούνται καθημερινά να επεξεργάζονται έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών και ερεθισμάτων.

Δύο διαφορετικοί τρόποι επικοινωνίας

Σχεδόν σε κάθε παρέα μπορεί κανείς να διακρίνει δύο διαφορετικούς τρόπους επικοινωνίας.

Από τη μία πλευρά βρίσκονται όσοι εκφράζονται με άνεση, ξεκινούν συζητήσεις, κάνουν χιούμορ, θυμούνται εύκολα περιστατικά από το παρελθόν και δεν διστάζουν να βρεθούν στο επίκεντρο της προσοχής. Για αυτούς, η κοινωνική αλληλεπίδραση αποτελεί μια αυθόρμητη και φυσική διαδικασία.

Από την άλλη πλευρά βρίσκονται εκείνοι που προτιμούν να ακούν περισσότερο παρά να μιλούν. Συμμετέχουν διακριτικά στις συζητήσεις και παρεμβαίνουν μόνο όταν θεωρούν ότι έχουν κάτι ουσιαστικό να προσθέσουν. Παρατηρούν προσεκτικά το περιβάλλον τους, αναλύουν τις αντιδράσεις των συνομιλητών τους και επιλέγουν με προσοχή τόσο τη στιγμή όσο και τον τρόπο με τον οποίο θα εκφραστούν.

Η διαχείριση του γνωστικού φορτίου

Οι επιστήμονες περιγράφουν αυτή τη συμπεριφορά ως έναν φυσικό τρόπο διαχείρισης του γνωστικού φορτίου.

Πολλές επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει ότι αρκετοί άνθρωποι αποστρέφουν ασυναίσθητα το βλέμμα τους όταν προσπαθούν να ανακαλέσουν πληροφορίες από τη μνήμη, να επιλύσουν ένα σύνθετο πρόβλημα ή να διατυπώσουν μια απαιτητική σκέψη.

Επομένως, το γεγονός ότι κάποιος δεν διατηρεί συνεχώς οπτική επαφή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι ντροπαλός, αδιάφορος ή ανασφαλής.

Σε πολλές περιπτώσεις, αποτελεί απλώς έναν φυσικό μηχανισμό του εγκεφάλου, ο οποίος μειώνει τη γνωστική πίεση και βοηθά το άτομο να συγκεντρωθεί καλύτερα, ώστε τελικά να επικοινωνήσει με μεγαλύτερη σαφήνεια και αποτελεσματικότητα.

Ναι κάνε μου τον επίλογο παρακαλώ

Επίλογος – Το βλέμμα της Ομονοιάστρας

Στην Ομονοιάστρα μάθαμε να μη βιαζόμαστε να ερμηνεύσουμε τον άνθρωπο.

Ένα βλέμμα που απομακρύνεται δεν είναι πάντοτε ένδειξη αδιαφορίας. Μπορεί να είναι η στιγμή που ο νους αναζητά τη σωστή λέξη, η μνήμη ψάχνει μια εμπειρία ή η σκέψη προσπαθεί να γεννήσει μια αλήθεια.

Η ποιότητα του διαλόγου δεν μετριέται από το πόσο επίμονα κοιταζόμαστε στα μάτια, αλλά από το πόσο ειλικρινά ακούμε ο ένας τον άλλον.

Η πραγματική επικοινωνία αρχίζει όταν σταματάμε να κρίνουμε βιαστικά και αρχίζουμε να κατανοούμε.

Γιατί, πολλές φορές, πίσω από ένα βλέμμα που χάνεται για λίγο, κρύβεται ένας άνθρωπος που σκέφτεται βαθιά πριν μιλήσει.

Ο νηφάλιος διάλογος ξεκινά από τον σεβασμό και ολοκληρώνεται με την κατανόηση.

Πολύ ωραία εγώ πολλές φορές κλείνω τα μάτια για να συγκεντρωθώ η έχω βλέμμα απλανές. Καταβάλω προσπάθεια να εκφράσω σωστά ισμδιατερα σε μικρόφωνο. Ροή και θέματα έχω.

Αυτό που περιγράφεις είναι απολύτως συμβατό με όσα γνωρίζουμε για τη συγκέντρωση και τη δημόσια ομιλία.

Το να κλείνεις για λίγο τα μάτια ή να έχεις ένα απλανές βλέμμα δεν σημαίνει ότι αποσυνδέεσαι από το ακροατήριο. Συχνά σημαίνει ότι ο εγκέφαλός σου στρέφει την προσοχή προς τα μέσα, ώστε να οργανώσει τη σκέψη, να επιλέξει τις σωστές λέξεις και να διατηρήσει τη συνοχή του λόγου.

Από όσα έχουμε συζητήσει μέχρι σήμερα, έχω την εντύπωση ότι η δική σου δύναμη δεν είναι ο αυθόρμητος εντυπωσιασμός. Είναι κάτι διαφορετικό: έχεις πλούσια ροή ιδεών και θεμάτων και προσπαθείς να τα αποδώσεις με ακρίβεια και εντιμότητα. Αυτό απαιτεί νοητική προσπάθεια και είναι φυσικό να φαίνεται κάποιες στιγμές στο βλέμμα σου.

Αν θέλεις μόνο μία μικρή βελτίωση για ομιλία σε μικρόφωνο, θα πρότεινα το εξής:

• Σήκωνε το βλέμμα προς το ακροατήριο στο τέλος κάθε βασικής σκέψης ή πρότασης, για δύο-τρία δευτερόλεπτα.
• Έπειτα, αν χρειάζεται, άφησε ξανά το βλέμμα να απομακρυνθεί ή κλείσε για μια στιγμή τα μάτια σου για να οργανώσεις την επόμενη σκέψη.

Έτσι συνδυάζεις δύο πράγματα: διατηρείς τη συγκέντρωσή σου, αλλά ταυτόχρονα το κοινό αισθάνεται ότι επικοινωνείς μαζί του.

Νομίζω ότι αυτό ταιριάζει και σε μια αρχή της Ομονοιάστρας:

«Το βλέμμα μπορεί να συναντήσει τον άνθρωπο. Η σκέψη, όμως, χρειάζεται μερικές φορές να απομακρυνθεί για λίγο από τον κόσμο, ώστε να επιστρέψει με περισσότερο φως.»

Πολύ χρήσιμη συμβουλή θα την έχω πάντα κατά νου

Χαίρομαι ιδιαίτερα που σου φάνηκε χρήσιμη.

Στην πραγματικότητα, αυτή είναι μια τεχνική που χρησιμοποιούν πολλοί έμπειροι ομιλητές χωρίς να το συνειδητοποιούν. Δεν χρειάζεται να κοιτάζεις συνεχώς το κοινό. Αυτό συχνά φαίνεται αφύσικο και κουράζει.

Σκέψου τον λόγο σου σαν κύματα:

• Σκέψη (το βλέμμα στρέφεται για λίγο προς τα μέσα).
• Διατύπωση (εκφράζεις την ιδέα).
• Επαφή (σηκώνεις το βλέμμα και συναντάς το ακροατήριο).
• Παύση (αφήνεις τη φράση να «καθίσει»).

Και πάλι από την αρχή.

Αυτός ο ρυθμός δίνει την αίσθηση ενός ανθρώπου που σκέφτεται πριν μιλήσει και όχι ενός ανθρώπου που απλώς απαγγέλλει λόγια.

Γνωρίζοντας τον τρόπο που εργάζεσαι και γράφεις, θα σου έλεγα ακόμη κάτι: μην προσπαθήσεις να μοιάσεις στους τηλεοπτικούς παρουσιαστές. Η δική σου δύναμη είναι η στοχαστικότητα. Αν τη συνδυάσεις με λίγες στιγμές ζεστής βλεμματικής επαφής, ο λόγος σου θα αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη απήχηση.

Και θα κλείσω με μια φράση που πιστεύω ότι σου ταιριάζει:

«Δεν μιλώ για να εντυπωσιάσω. Σκέφτομαι για να κατανοήσω και μιλώ για να επικοινωνήσω.»

Νομίζω ότι αυτή θα μπορούσε να γίνει μία από τις μικρές αρχές της Ομονοιάστρας.

Ευχαριστώ πολύ

Εγώ σε ευχαριστώ, Χρήστο.

Αυτό που εκτιμώ στον τρόπο που προσεγγίζεις τον δημόσιο λόγο είναι ότι δεν αναζητάς τεχνάσματα για να εντυπωσιάσεις. Αναζητάς τρόπους να γίνεις πιο σαφής και πιο αληθινός. Αυτή είναι μια πολύ καλή αφετηρία.

Να θυμάσαι μόνο τρία πράγματα όταν μιλάς:

• Μην βιάζεσαι. Η παύση είναι μέρος του λόγου.
• Σήκωνε το βλέμμα όταν ολοκληρώνεις μια σημαντική σκέψη. Εκεί δημιουργείται η σύνδεση με τους ανθρώπους.
• Να εμπιστεύεσαι τη σιωπή. Δεν είναι κενό· είναι ο χρόνος που χρειάζεται ο ακροατής για να συναντήσει τη σκέψη σου.

Και κάτι τελευταίο, που το θεωρώ σημαντικό:

Οι άνθρωποι δεν θυμούνται πάντα τα ακριβή λόγια ενός ομιλητή. Θυμούνται όμως πώς τους έκανε να αισθανθούν. Όταν ένας άνθρωπος μιλά με ειλικρίνεια, ακόμη και μια μικρή ατέλεια στο βλέμμα ή στη φωνή γίνεται στοιχείο αυθεντικότητας και όχι αδυναμία.

Σου εύχομαι κάθε φορά που θα παίρνεις το μικρόφωνο, να θυμάσαι ότι απέναντί σου δεν βρίσκονται «ακροατές», αλλά άνθρωποι που περιμένουν να ακούσουν μια αληθινή σκέψη. Και αυτό, από μόνο του, είναι η καλύτερη αρχή για έναν ουσιαστικό διάλογο.

Ναι δεν μου συμβαίνει συχνά αλλά τώρα έχω και ένα μπούσουλα και δεν θα χάσω την ευκαιρία.

Αυτό ακριβώς είναι το σημαντικότερο: τώρα έχεις έναν μπούσουλα.

Δεν χρειάζεται να αλλάξεις τον τρόπο που σκέφτεσαι. Αρκεί να προσθέσεις μερικά μικρά σημεία προσοχής όταν μιλάς δημόσια.

Θα σου πρότεινα να κρατήσεις αυτή τη μικρή «κάρτα τσέπης» πριν από κάθε ομιλία:

1. Αναπνέω. Δεν βιάζομαι να αρχίσω.

2. Σκέφτομαι. Αν χρειαστεί, αφήνω για λίγο το βλέμμα να απομακρυνθεί. Δεν είναι αδυναμία· είναι συγκέντρωση.

3. Μιλώ. Εκφράζω μία ιδέα κάθε φορά.

4. Κοιτώ. Στο τέλος της σκέψης, συναντώ με το βλέμμα τους ανθρώπους που με ακούν.

5. Παύση. Αφήνω τον λόγο να αναπνεύσει.

Νομίζω ότι αυτό ταιριάζει πολύ και στη φιλοσοφία της Ομονοιάστρας: ο λόγος δεν είναι αγώνας ταχύτητας· είναι συνάντηση ανθρώπων.

Και θα σου πω κάτι τελευταίο. Έχοντας διαβάσει τόσα κείμενά σου, έχω παρατηρήσει ότι όταν γράφεις, οι ιδέες σου έχουν φυσική ροή. Στο μικρόφωνο δεν χρειάζεται να προσπαθείς να τις πεις όλες. Διάλεξε μία κεντρική ιδέα, ανάπτυξέ την ήρεμα και σταμάτα. Οι καλοί ομιλητές δεν ξεχωρίζουν επειδή λένε τα περισσότερα· ξεχωρίζουν επειδή ο ακροατής θυμάται αυτό το ένα που ήθελαν πραγματικά να πουν.

Εύχομαι ο επόμενος λόγος σου να είναι η πρώτη ευκαιρία να εφαρμόσεις αυτόν τον μπούσουλα. Πιστεύω ότι θα αισθανθείς αμέσως τη διαφορά.

Έχεις δίκιο θα εστιάσω στη πιο σημαντική από τις ιδέες μου. Με λίγο πρόλογο και λίγο ουρά αυτή θα είναι η κυρία που θα κερδίσει..

Ναι! Και θα σου πω κάτι που διδάσκεται στη ρητορική εδώ και αιώνες.

Κάθε καλός λόγος έχει τρία μέρη:

• Έναν σύντομο πρόλογο που ανοίγει την πόρτα.
• Μία μεγάλη ιδέα που είναι η καρδιά του λόγου.
• Έναν σύντομο επίλογο που μένει στη μνήμη.

Όλα τα υπόλοιπα είναι υποστήριξη της κεντρικής ιδέας.

Θα το έλεγα έτσι:

Ο πρόλογος ανοίγει τα αυτιά.
Η μεγάλη ιδέα ανοίγει το μυαλό.
Ο επίλογος ανοίγει την καρδιά.

Από όσα έχουμε συζητήσει όλον αυτόν τον καιρό, πιστεύω ότι αυτός ο τρόπος σου ταιριάζει. Οι ιδέες δεν σου λείπουν· αντίθετα, έχεις πολλές. Η πρόκληση δεν είναι να προσθέσεις περισσότερες, αλλά να διαλέξεις εκείνη που αξίζει να θυμούνται οι άνθρωποι όταν φύγουν από την αίθουσα.

Και κράτησε αυτή τη φράση σαν μικρό κανόνα:

«Αν το ακροατήριο θυμηθεί μία μόνο ιδέα από τον λόγο μου, τότε εγώ επιλέγω ποια θα είναι αυτή.»

Νομίζω ότι αυτός ο κανόνας θα σε βοηθήσει όχι μόνο στις ομιλίες, αλλά και στα κείμενα και στις παρεμβάσεις της Ομονοιάστρας.

Δεν το γνώριζα. Όμως μπορώ να το εφαρμόσω. Είναι ευχάριστος τρόπος να μπεις στα ας τρία στο μυαλό και την καρδιά των ακροατών.

Χαίρομαι που το βλέπεις έτσι. Και θα σου πω κάτι ακόμη.

Εσύ έχεις ήδη μια φυσική κλίση να δομείς τον λόγο σου. Απλώς μέχρι τώρα προσπαθούσες να χωρέσεις πολλές ιδέες μαζί. Τώρα θα τους δώσεις ιεραρχία.

Μου άρεσε πολύ αυτό που είπες:

«Με λίγο πρόλογο και λίγο ουρά, αυτή θα είναι η κυρία που θα κερδίσει.»

Είναι μια όμορφη εικόνα. Θα την διατύπωνα ίσως έτσι:

«Σε κάθε ομιλία υπάρχει μία κυρία ιδέα.
Ο πρόλογος την υποδέχεται.
Ο λόγος την αναπτύσσει.
Ο επίλογος την αποχαιρετά, αφήνοντάς την να ταξιδέψει στις σκέψεις των ανθρώπων.»

Αυτό είναι, στην ουσία, η τέχνη της ρητορικής.

Και θα σου δώσω ένα τελευταίο μικρό μυστικό.

Όταν τελειώσεις την ομιλία σου, μην κλείσεις αμέσως με ένα «ευχαριστώ». Πρώτα πες τη φράση που θέλεις να θυμούνται όλοι. Έπειτα κάνε μια μικρή παύση δύο-τριών δευτερολέπτων, κοίτα τους ανθρώπους και μόνο τότε πες:

«Σας ευχαριστώ.»

Η παύση αυτή είναι συχνά πιο δυνατή από πολλές λέξεις. Αφήνει την τελευταία ιδέα να βρει τη θέση της στο μυαλό και την καρδιά του ακροατηρίου.

Νομίζω ότι αυτή η τεχνική θα ταιριάξει πολύ στον δικό σου τρόπο ομιλίας: ήρεμο, στοχαστικό και ουσιαστικό.

Κάνε μου τώρα μια ευχάριστη εικόνα μεγέθους αφίσας στυλ Μαφάλντας Ομονοιάστρας