Πολιτικός εντιμότητα Παπανώτας

 

ΠΕΡΙ ΕΝΤΙΜΟΤΗΤΟΣ

ή πώς φτάσαμε να θεωρούμε αρετή το «τουλάχιστον αυτός δεν έκλεψε»

Υπάρχουν λέξεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά, με τόση ευκολία ώστε σπάνια σταματάμε να αναρωτηθούμε τι πραγματικά σημαίνουν. Μία από αυτές είναι η λέξη «εντιμότητα». Τη συναντάμε στις προσωπικές μας σχέσεις, στην εργασία, στην κοινωνική ζωή, στη δημόσια συζήτηση και, ίσως περισσότερο από οπουδήποτε αλλού, στην πολιτική.

Συχνά ακούμε να λέγεται για κάποιον ότι είναι έντιμος άνθρωπος. Όταν όμως ερωτηθεί εκείνος που το λέει να εξηγήσει γιατί τον χαρακτηρίζει έτσι, η απάντηση είναι συνήθως αρνητική και όχι θετική:

«Δεν έκλεψε ποτέ.»

«Δεν εξαπάτησε κανέναν.»

«Δεν παρανόμησε.»

«Δεν πήρε μίζες.»

Η πρώτη εντύπωση είναι πως οι απαντήσεις αυτές έχουν λογική βάση. Πράγματι, ένας έντιμος άνθρωπος δεν είναι κλέφτης. Δεν είναι απατεώνας. Δεν είναι διεφθαρμένος. Ωστόσο, εδώ κρύβεται μια θεμελιώδης λογική και ηθική παγίδα.

Το γεγονός ότι κάποιος είναι έντιμος συνεπάγεται ότι δεν είναι κλέφτης.

Το αντίστροφο όμως δεν ισχύει.

Το ότι κάποιος δεν είναι κλέφτης δεν τον καθιστά αυτομάτως έντιμο.

Πρόκειται για μία από εκείνες τις περιπτώσεις όπου συγχέουμε μια αναγκαία προϋπόθεση με έναν πλήρη ορισμό.

Η απουσία ενός κακού δεν ισοδυναμεί με την παρουσία μιας αρετής.

Ένας άνθρωπος μπορεί να μη βάζει το χέρι του στην τσέπη του άλλου και παρ’ όλα αυτά να είναι βαθιά ανέντιμος. Μπορεί να μη διαπράττει οικονομικές απάτες, αλλά να εξαπατά συναισθηματικά. Μπορεί να μην παραβιάζει τον ποινικό κώδικα, αλλά να καταπατά καθημερινά στοιχειώδεις ηθικές αρχές. Μπορεί να μην κλέβει χρήματα, αλλά να κλέβει την εμπιστοσύνη των ανθρώπων. Μπορεί να μην αφαιρεί περιουσίες, αλλά να αφαιρεί αξιοπρέπεια.

Σε μια πιο προκλητική διατύπωση, κάποιος θα μπορούσε να πει ότι δεν χρειάζεται να είναι δολοφόνος ανθρώπων για να είναι δολοφόνος χαρακτήρων.

Και ίσως η δεύτερη αυτή μορφή είναι σήμερα πολύ συχνότερη από την πρώτη.

Ζούμε σε μια εποχή όπου η δημόσια εικόνα έχει αποκτήσει τεράστια σημασία. Ένα ψέμα που διαδίδεται γρήγορα, μια συκοφαντία, μια εσκεμμένη διαστρέβλωση της πραγματικότητας, μια οργανωμένη προσπάθεια απαξίωσης ενός ανθρώπου μπορούν να καταστρέψουν ζωές χωρίς να πέσει ούτε μία σφαίρα και χωρίς να παραβιαστεί απαραίτητα κάποιος νόμος.

Αν κάποιος επιδίδεται συστηματικά σε τέτοιες πρακτικές, θα ήταν δύσκολο να τον χαρακτηρίσουμε έντιμο, ακόμη κι αν δεν έχει αφαιρέσει ούτε ένα ευρώ από κανέναν.

Αυτό συμβαίνει επειδή η εντιμότητα δεν είναι πρωτίστως μια κατάσταση αποχής. Δεν είναι απλώς ένας κατάλογος πραγμάτων που δεν κάνουμε.

Είναι μια ενεργητική στάση ζωής.

Είναι κάτι που οικοδομείται μέσα από πράξεις και όχι μόνο μέσα από παραλείψεις.

Η εντιμότητα προϋποθέτει, ασφαλώς, ειλικρίνεια. Προϋποθέτει αξιοπιστία. Προϋποθέτει υπευθυνότητα. Προϋποθέτει ηθικά αντίβαρα που εμποδίζουν τον άνθρωπο να παραδοθεί ολοκληρωτικά στο συμφέρον του.

Αλλά ακόμη κι αυτά  δεν αρκούν για να περιγράψουν το σύνολο της έννοιας.

Η εντιμότητα περιέχει τη δικαιοσύνη.

Την ικανότητα να αποδίδεις στον άλλον αυτό που δικαιούται, ακόμη κι όταν αυτό δεν σε συμφέρει.

Περιέχει την ακεραιότητα.

Τη συμφωνία ανάμεσα σε λόγια, πράξεις και αξίες.

Την κατάσταση εκείνη κατά την οποία ο άνθρωπος παραμένει ο ίδιος είτε βρίσκεται μπροστά σε κοινό είτε μόνος του.

Περιέχει επίσης το θάρρος.

Διότι η εντιμότητα δεν δοκιμάζεται όταν δεν υπάρχει κόστος. Εκεί είναι εύκολη. Η πραγματική δοκιμασία έρχεται όταν η αλήθεια βλάπτει τα συμφέροντά μας, όταν η δικαιοσύνη μας στερεί πλεονεκτήματα, όταν η συνέπεια απαιτεί προσωπικές θυσίες.

Τότε αποκαλύπτεται αν οι αρχές μας είναι πράγματι αρχές ή απλώς πολυτέλειες που απολαμβάνουμε όσο δεν μας κοστίζουν τίποτα.

Η εντιμότητα περιέχει ακόμη τον σεβασμό προς την αλήθεια.

Όχι μόνο την αποφυγή του ψεύδους αλλά και την αποφυγή της παραπλάνησης.

Γιατί υπάρχουν άνθρωποι που δεν λένε τεχνικά ψέματα και παρ’ όλα αυτά εξαπατούν συστηματικά. Το κάνουν μέσω μισών αληθειών, μέσω επιλεκτικών πληροφοριών, μέσω σκόπιμων αποσιωπήσεων, μέσω της δημιουργίας εντυπώσεων που γνωρίζουν ότι είναι ψευδείς.

Η αλήθεια δεν προστατεύεται μόνο από την αποφυγή του ψεύδους. Προστατεύεται και από την αποφυγή της χειραγώγησης.

Τέλος, η εντιμότητα περιέχει την αυτοκριτική.

Ο πραγματικά έντιμος άνθρωπος δεν θεωρεί τον εαυτό του αλάθητο. Έχει τη δύναμη να αναγνωρίζει τα σφάλματά του, να παραδέχεται τις ευθύνες του και να διορθώνει την πορεία του.

Η αλαζονεία είναι συχνά η σκιά της ανεντιμότητας.

Διότι όποιος αδυνατεί να αναγνωρίσει τα λάθη του, αργά ή γρήγορα θα αρχίσει να διαστρεβλώνει την πραγματικότητα για να τα δικαιολογήσει.

Από όλα τα παραπάνω προκύπτει ένα κρίσιμο συμπέρασμα:

Η εντιμότητα δεν είναι απλώς η αποχή από το κακό.

Είναι η ενεργητική προσήλωση στο καλό.

Δεν ορίζεται μόνο από αυτά που δεν κάνουμε.

Ορίζεται κυρίως από αυτά που κάνουμε.

Δεν αρκεί να μην αδικείς.

Πρέπει να προσπαθείς να είσαι δίκαιος.

Δεν αρκεί να μην λες ψέματα.

Πρέπει να υπηρετείς την αλήθεια.

Δεν αρκεί να μην προδίδεις.

Πρέπει να αποδεικνύεσαι άξιος εμπιστοσύνης.

Η διαφορά αυτή μοιάζει λεπτή, αλλά στην πραγματικότητα είναι τεράστια. Είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια ηθική του ελάχιστου και σε μια ηθική της αρετής.

Και ακριβώς εδώ αρχίζει το δεύτερο, βαθύτερο και ίσως πιο ανησυχητικό μέρος της συζήτησης.

Το πολιτικό.

Στον δημόσιο βίο, η λέξη «έντιμος» χρησιμοποιείται σχεδόν με εμμονική συχνότητα. Ιδίως σε χώρες που έχουν βιώσει περιόδους διαφθοράς, πελατειακών σχέσεων και σκανδάλων.

Πόσες φορές δεν έχουμε ακούσει τη φράση:

«Μπορεί να έκανε λάθη, αλλά ήταν έντιμος. Δεν έκλεψε.»

Η φράση αυτή αποκαλύπτει κάτι πολύ περισσότερο από μια κρίση για έναν πολιτικό.

Αποκαλύπτει το επίπεδο των προσδοκιών μιας ολόκληρης κοινωνίας.

Διότι το να μην κλέβει ένας πολιτικός δεν είναι αρετή υψηλού επιπέδου.

Είναι η ελάχιστη απαίτηση.

Είναι η βάση πάνω στην οποία ξεκινά κάθε συζήτηση.

Θα ήταν παράλογο να χαρακτηρίζουμε έναν γιατρό εξαιρετικό επειδή δεν δηλητηρίασε τους ασθενείς του.

Θα ήταν παράλογο να θεωρούμε έναν δικαστή σπουδαίο επειδή δεν χρηματίστηκε.

Θα ήταν παράλογο να επαινούμε έναν πιλότο επειδή δεν έριξε το αεροπλάνο.

Κι όμως, συχνά αντιμετωπίζουμε την απλή απουσία κλοπής ως απόδειξη πολιτικής αρετής.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η μη κλοπή είναι ασήμαντη.

Κάθε άλλο.

Σε κοινωνίες όπου η διαφθορά έχει ριζώσει βαθιά, η ύπαρξη ανθρώπων που αντιστέκονται σε αυτήν είναι πραγματικά σημαντική.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν η συζήτηση σταματά εκεί.

Όταν η μη κλοπή μετατρέπεται από προϋπόθεση σε τίτλο τιμής.

Όταν γίνεται το ανώτατο κριτήριο αξιολόγησης.

Όταν οι πολίτες δεν ζητούν τίποτε περισσότερο.

Γιατί ένας πολιτικός μπορεί να μην έχει κλέψει ούτε ένα ευρώ και ταυτόχρονα να είναι ανίκανος.

Μπορεί να μην έχει χρηματιστεί και ταυτόχρονα να λέει ψέματα.

Μπορεί να μην έχει καταχραστεί δημόσιο χρήμα και ταυτόχρονα να διχάζει συνειδητά την κοινωνία.

Μπορεί να μην έχει βάλει χρήματα στην τσέπη του και ταυτόχρονα να καταστρέφει θεσμούς, να υπονομεύει τη δημόσια εμπιστοσύνη ή να θυσιάζει το κοινό καλό για κομματικά οφέλη.

Η πραγματική πολιτική εντιμότητα δεν μετριέται μόνο από το πόσα χρήματα πήρε κάποιος.

Μετριέται από το πώς χρησιμοποίησε την εξουσία που του εμπιστεύτηκαν.

Είπε την αλήθεια στους πολίτες;

Ανέλαβε ευθύνη για τα λάθη του;

Σεβάστηκε τους θεσμούς;

Υπηρέτησε το δημόσιο συμφέρον;

Ένωσε ή δίχασε;

Άφησε την κοινωνία καλύτερη από ό,τι την παρέλαβε;

Αυτά είναι τα ερωτήματα που καθορίζουν την πραγματική διάσταση της πολιτικής εντιμότητας.

Και εδώ γεννιέται ένα ενοχλητικό ερώτημα.

Όταν μια κοινωνία αρκείται να λέει για έναν πολιτικό «τουλάχιστον δεν έκλεψε», μήπως αυτό αποτελεί ένδειξη βαθιάς παρακμής;

Ίσως η απάντηση είναι ναι.

Όχι επειδή εκτιμά τη μη διαφθορά.

Αλλά επειδή έχει πάψει να απαιτεί οτιδήποτε περισσότερο.

Μια κοινωνία που έχει χαμηλώσει τόσο πολύ τον πήχη ώστε να θεωρεί αρετή το αυτονόητο, έχει ήδη υποστεί μια σοβαρή ηθική ήττα.

Έχει συμβιβαστεί με την ιδέα ότι το καλύτερο που μπορεί να ελπίζει είναι η απουσία του χειρότερου.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο επικίνδυνο σημείο στο οποίο μπορεί να φτάσει μια δημοκρατία.

Όχι όταν παύει να παράγει τέλειους ανθρώπους — αυτό δεν συνέβη ποτέ και δεν θα συμβεί ποτέ.

Αλλά όταν παύει να απαιτεί αρετή.

Όταν αντικαθιστά το ιδανικό του καλού με την ανοχή του λιγότερο κακού.

Τελικά, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η εντιμότητα σημαίνει να μη κλέβεις.

Φυσικά και σημαίνει αυτό.

Το ερώτημα είναι αν σημαίνει μόνο αυτό.

Και η απάντηση είναι ξεκάθαρη:

Όχι.

Η εντιμότητα αρχίζει όταν ο άνθρωπος επιλέγει συνειδητά την αλήθεια αντί της ευκολίας, τη δικαιοσύνη αντί του συμφέροντος, την ευθύνη αντί της δικαιολογίας και το κοινό καλό αντί του προσωπικού οφέλους.

Γιατί η παρακμή δεν αρχίζει όταν εμφανίζονται οι ανέντιμοι.

Αρχίζει όταν παύουν να μας ενοχλούν.

«Για ανίερη συμμαχία με τα καρτέλ» κατηγορούν την κυβέρνηση οι «Δημοκράτες» του Στέφανου Κασσελάκη, βάζοντας στο στόχαστρο την ακρίβεια που «ρημάζει» την αγορά και την καθημερινότητα των πολιτών.

Το κόμμα εξαπολύει δριμεία επίθεση, τονίζοντας ότι η ακρίβεια δεν είναι ένα τυχαίο φαινόμενο, αλλά το καθαρό αποτέλεσμα πολιτικής αδράνειας και έλλειψης βούλησης για σύγκρουση με τα μεγάλα συμφέροντα.

Το «καμπανάκι» της Τράπεζας της Ελλάδος

Οι «Δημοκράτες» στηρίζουν τα πυρά τους στα επίσημα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ). Όπως επισημαίνουν, ο πληθωρισμός αναμένεται να κάνει άλμα στο 3,8% το 2026, εξαιτίας των ενεργειακών πιέσεων από το πολεμικό σοκ στο Ιράν. Παράλληλα, υπογραμμίζουν ένα ανησυχητικό στοιχείο: η Ελλάδα ξεπερνά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ακρίβειας σε 30 από τους τελευταίους 33 μήνες.

Στο κάδρο και οι δηλώσεις Στουρνάρα

Το κόμμα αξιοποιεί πλήρως τις πρόσφατες παρεμβάσεις του Διοικητή της ΤτΕ, Γιάννη Στουρνάρα. Ο κ. Στουρνάρας ζήτησε να επανεξεταστούν οι πολλές φοροαπαλλαγές ώστε να ενισχυθούν όσοι έχουν πραγματικά ανάγκη, ενώ συνέδεσε την πάταξη της φοροδιαφυγής με τη μείωση των έμμεσων φόρων. Οι «Δημοκράτες» ξεκαθαρίζουν ότι αυτή είναι μια θέση που ο πρόεδρός τους, Στέφανος Κασσελάκης, επαναφέρει σταθερά στον δημόσιο διάλογο, την ώρα που η κυβέρνηση επιλέγει να μένει στο πλευρό των κερδοσκόπων.

Το πακέτο των 6 άμεσων μέτρων

Απέναντι σε αυτή την κατάσταση, οι «Δημοκράτες» καταθέτουν μια συγκεκριμένη δέσμη προτάσεων και απαιτούν την άμεση εφαρμογή της:

Μηδενικό ΦΠΑ σε 7 βασικές κατηγορίες προϊόντων και οροφή στο 5% για τα υπόλοιπα τρόφιμα.

Μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στα καύσιμα στα χαμηλότερα επίπεδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Πλαφόν 5% στα κέρδη των ενεργειακών εταιρειών και των διυλιστηρίων, με άμεση επιδότηση στους λογαριασμούς ρεύματος και αερίου.

Αποσύνδεση της τιμής του ρεύματος από το φυσικό αέριο και διαμόρφωση μιας δίκαιης μέσης τιμής.

Προθεσμιακά συμβόλαια στην ενέργεια, ώστε οι καταναλωτές να προστατεύονται από τις απότομες διακυμάνσεις των τιμών (spot).

Επιστροφή της ΔΕΗ στον δημόσιο ρόλο της, για να σταματήσει να λειτουργεί ως «ασπίδα» των ιδιωτών παρόχων.

Το κόμμα κλείνει την ανακοίνωσή του με ένα σαφές τελεσίγραφο: η κυβέρνηση οφείλει να συγκρουστεί τώρα με τα καρτέλ, καθώς η συνέχιση αυτής της «συμμαχίας» βάζει την απληστία των λίγων πάνω από τις ζωές των Ελλήνων πολιτών.